بازارچه حسنآباد به دلیل فعالیت کارگاهها و فروشگاههای صنایع دستی، آنهم متصل به اصلیترین جاذبه شهر، یعنی میدان امام (نقش جهان)، از منظر گردشگری بسیار حائز اهمیت است چراکه ویترینی از میراث تاریخی و هویتی شهر را مقابل چشم گردشگران به نمایش میگذارد؛ اما وضعیت نگهداری برخی بناهای تاریخی این محدوده که در اختیار نهادهایی چون اوقاف و حوزه علمیه است تصویری ناخوشایند از چگونگی نگهداشت آثار تاریخی و مدیریت میراث فرهنگی ارائه میدهد.
بررسی میدانی خبرنگار ایرنا نشان میدهد مقبره «بابا بودلا» با وجود ارزش تاریخی، به فضایی رهاشده تبدیل و کمترین نشانهای از رسیدگی و مرمت در آن دیده نمیشود. همچنین در بخش دیگری از این بازارچه ورودی مدرسه تاریخی الماسیه، یادگار دوره صفوی که به دستور یکی از خواجهسرایان دربار صفوی به نام «الماس» ساخته شده، با آسیبهای جدی مواجه است. طاق ورودی بنا در وضعیت ناپایدار قرار دارد و برای جلوگیری از ریزش، مهار شده؛ همچنین سکوهای پیرنشین و فضای ورودی بنا با انباشت زباله و آثار فرسودگی، چهرهای نامناسب پیدا کرده است.
[«بابا بودلا» و «الماسیه»، ویترین ناخوشایند ۲ اثر تاریخی مقابل چشم گردشگران]
منظر ورودی مدرسه الماسیه در بازارچه حسنآباد
متولی مقبره بابا بودلا، اوقاف و مدرسه الماسیه، حوزه علمیه است اما این وضعیت این ۲ اثر در بازارچه حسنآباد نشان دهنده سالها غفلت متولیان از نگهداری و ساماندهی این آثار است؛ در این میان علاوه بر غفلت این ۲ نهاد، به نظر میرسد ارادهای هم از سوی نهادهای دخیل یعنی میراث فرهنگی و شهرداری برای رسیدگی به این شرایط، دستکم در ورودی این آثار که تبدیل به زبالهدانی شدهاند وجود ندارد؛ موضوعی که ضرورت همکاری و هماهنگی دستگاههای متولی از جمله ادارهکل میراث فرهنگی، شهرداری، اداره اوقاف، حوزه علمیه و سایر نهادهای مالک آثار تاریخی را در شیوه نگهداری و مدیریت این مظاهر هویتی و میراثی به عنوان سرمایههای گردشگری بیش از پیش نمایان میکند.
این وضعیت در حالی ادامه دارد که استاندار اصفهان به تازگی در نشست میز گردشگری بر لزوم همافزایی دستگاههای مسوول برای حفاظت از بناهای تاریخی، رفع غبار فراموشی از ظرفیتهای گردشگری و ارتقای ماندگاری گردشگران در اصفهان تأکید کرده است.
با این وجود اما در ۲ قدمی برجستهترین اثر تاریخی شهر که حضور گردشگر در آن بسیار ملموس و قابل توجه است؛ شیوه نگهداری و نمایش آثار تاریخی که بدنه یکی از بازارچههای مهم میراثی و صنایع دستی را تشکیل میدهند در بدترین شکل ممکن قرار دارد؛ این محدوده به جای نمایش شلختگی و بیتوجهی به ظرفیتهای گردشگری، باید بازتاب دهنده هویت، اصالت و ظرفیتهای فرهنگی اصفهان برای گردشگران باشد.
یک فعال میراثفرهنگی در همین پیوند با اشاره به جایگاه تاریخی بازارچه حسنآباد به ایرنا گفت: این گذر یکی از مسیرهای مهم تاریخی اصفهان بوده و به واسطه قرار گرفتن بناهایی مانند خانه مشروطه و امامزاده احمد و همچنین اتصال خیابان فرشادی به میدان نقش جهان، از اهمیت ویژهای برخوردار است.
[«بابا بودلا» و «الماسیه»، ویترین ناخوشایند ۲ اثر تاریخی مقابل چشم گردشگران]
بازارچه حسنآباد
شاهین سپنتا افزود: استقرار کارگاهها و فروشگاههای صنایع دستی در ۲ سوی این بازارچه، فرصت مناسبی برای آشنایی گردشگران با هنرهای سنتی اصفهان از جمله میناکاری، قلمزنی و دیگر رشتههای صنایع دستی فراهم کرده اما وضعیت نامناسب برخی بناهای تاریخی این گذر، از جذابیت آن کاسته است.
عضو «انجمن دوستداران اصفهان» با اشاره به مقبره موسوم به بابا بودلا و ورودی مدرسه تاریخی الماسیه اظهار داشت: این ۲ اثر اگرچه در زمره شاخصترین بناهای تاریخی اصفهان قرار ندارند اما به دلیل قرار گرفتن در یکی از مهمترین گذرهای منتهی به میدان نقش جهان، شایسته نگهداری و ساماندهی مناسباند. در حال حاضر این فضاها به محل انباشت زباله تبدیل شده و از نظر بصری و وضعیت نگهداری، شرایط مطلوبی ندارند.
سپنتا افزود: پاکسازی روزانه این محدوده، جمعآوری زبالهها، ساماندهی سنگاب تاریخی موجود در مقبره بابا بودلا و انجام مرمتهای جزئی در ورودی مدرسه الماسیه، از اقداماتی است که میتواند با هزینهای اندک، چهره این گذر تاریخی را بهبود بخشد و از تشدید آسیبهای وارد شده به بناها جلوگیری کند.
این فعال میراث فرهنگی پیشنهاد کرد با نصب تابلوهای معرفی در کنار این آثار، پیشینه تاریخی آنها برای گردشگران معرفی شود تا این بناها نیز به عنوان بخشی از جاذبههای فرهنگی بازارچه حسنآباد مورد توجه قرار گیرند.
سپنتا تأکید کرد: شهرداری و ادارهکل میراث فرهنگی استان اصفهان، در کنار سایر دستگاههای مسوول، باید نسبت به پاکسازی، نگهداری و مرمت این آثار تاریخی اهتمام بیشتری داشته باشند؛ زیرا هر یک از این بناها، هرچند کوچک، بخشی از سرمایه تاریخی و هویت فرهنگی اصفهان به شمار میروند و حفاظت از آنها در معرفی شایسته این شهر تاریخی نقش مهمی ایفا میکند.
[«بابا بودلا» و «الماسیه»، ویترین ناخوشایند ۲ اثر تاریخی مقابل چشم گردشگران]
ورودی و منظر مدرسه الماسیه در بازارچه حسنآباد
همچنین معاون میراث فرهنگی ادارهکل میراث فرهنگی، گردشگری و صنایع دستی استان اصفهان با اشاره به وضعیت بناهای تاریخی بازارچه حسنآباد به ایرنا گفت: مالکیت مدرسه تاریخی الماسیه در اختیار اداره اوقاف و امور خیریه است و نظافت معبر و فضای پیرامونی آن نیز در حوزه وظایف مدیریت شهری قرار میگیرد.
سید روحالله سیدالعسگری افزود: مدرسه الماسیه در حال حاضر کاربری آموزشی ندارد و به همین دلیل ورودی آن به بخشی از گذر عمومی تبدیل شده است اما با وجود این، مسوولیت نگهداری بنا بر عهده مالک آن است و هر دستگاه باید نسبت به وظایف قانونی خود اقدام کند.
وی با تأکید بر اینکه حفاظت از میراث تاریخی نیازمند همکاری همه دستگاههای متولی است، اظهار داشت: انتظار میرود شهرداری، اداره اوقاف، حوزه علمیه و سایر نهادهای مسوول در کنار ادارهکل میراث فرهنگی برای ساماندهی این بناها و حفظ سیمای تاریخی این گذر همکاری و همافزایی بیشتری داشته باشند.
معاون میراث فرهنگی اصفهان درباره وضعیت مقبره بابا بودلا نیز گفت: ادارهکل میراث فرهنگی طی مکاتبات و پیگیریهای متعدد، موضوع ساماندهی این اثر را به دستگاههای مرتبط اعلام کرده و خواستار رسیدگی به وضعیت آن شده اما تاکنون اقدام مؤثری در این زمینه انجام نشده است.
وی با اشاره به اهمیت بقاع و آرامگاههای تاریخی معروف به «باباها» در اصفهان افزود: این آثار علاوه بر ارزش تاریخی، بخشی از هویت اجتماعی و فرهنگی شهر به شمار میروند و میتوانند به عنوان یکی از ظرفیتهای گردشگری اصفهان معرفی شوند. این شخصیتها در دورههای مختلف تاریخی، بهویژه در قرون میانی، جایگاه اجتماعی و فرهنگی ویژهای داشتهاند و معرفی آنها میتواند به غنای روایت تاریخی شهر کمک کند.
سیدالعسگری با اشاره به تأکید استاندار بر ضرورت همافزایی دستگاهها برای حفاظت از میراث تاریخی شهر اظهار داشت: هدف از تشکیل انجمن میراث فرهنگی استان و نشستهای مشترک، ایجاد هماهنگی میان دستگاههایی همچون میراث فرهنگی، شهرداری، اوقاف، آموزش و پرورش و سایر نهادهای مرتبط است تا مشکلات بناهای تاریخی به صورت قانونی و هماهنگ بررسی و برطرف شود.
[«بابا بودلا» و «الماسیه»، ویترین ناخوشایند ۲ اثر تاریخی مقابل چشم گردشگران]
وی همچنین فرهنگسازی را یکی از ارکان اصلی حفاظت از میراث فرهنگی دانست و گفت: در کنار انجام وظایف دستگاههای مسوول، افزایش آگاهی عمومی و مشارکت شهروندان در حفظ پاکیزگی و صیانت از بناهای تاریخی نیز از اهمیت بالایی برخوردار است؛ چرا که حفاظت از میراث تاریخی تنها با مشارکت همه نهادها و شهروندان محقق خواهد شد.
مشاور فنی امام جمعه اصفهان و ناظر مدارس حوزه علمیه نیز در پاسخ پیگیریهای ایرنا از نبود بودجه برای مرمت مدرسه الماسیه گفت و افزود: بودجههایی مرمتی و عمرانی ما بیشتر برای نگهداری آثار تاریخی شاخص چون مدرسه چهارباغ است.
محسن فیلانی تاکید کرد: هرکجا مدارس تاریخی تحت اختیار حوزه علمیه بوده و موقوفاتی داشته، هزینه شده است اما برای مدرسه الماسیه بودجهای نداشتهایم و میراث فرهنگی هم در این زمینه به ما بودجه نداده است.
وی گفت: از سال گذشته کل اعتبارات عمرانی به بناهای آسیب دیده اختصاص یافته است از جمله مدارس حوزه علمیه برخی شهرستانها که در ناآرامیها دچار آتش سوزی و خسارات شدند؛ از این رو با محدودیت منابع مالی هم روبه رو هستیم.
فیلانی افزود: حتی اعتبار ۳۰ میلیارد ریالی که قرار بود از سوی میراث فرهنگی برای نگهداری بناهای تاریخی در اختیار حوزه علمیه قرار بگیرد نیز به دلیل کمبود منابع مالی تخصیص پیدا نکرده چراکه بر اساس اعلام مسوولان وزارتخانه میراث فرهنگی، اولویت تخصیص اعتبارات در سطح کشور به مرمت آثار تاریخی آسیب دیده از جنگ اختصاص یافته است.
[«بابا بودلا» و «الماسیه»، ویترین ناخوشایند ۲ اثر تاریخی مقابل چشم گردشگران]
سنگاب مقبره بابا بودلا
مشاور فنی امام جمعه اصفهان با بیان اینکه منتظر تزریق بودجه هستیم تا مدرسه الماسیه را مطابق ضوابط فنی و میراثی مرمت کنیم، گفت: قطعا اگر منابع مالی داشته باشیم این اثر را از چنین وضعیتی نجات میدهیم.
فیلانی در پاسخ به این موضوع که وضعیت نامناسب فضای مقابل مدرسه الماسیه و انباشت زباله در ورودی آن نیازمند اعتبار قابل توجهی نیست اما نسبت به این موضوع هم بیتوجهی شده است؛ گفت: این موضوع بررسی خواهد شد تا با پایش هفتگی و نظافت منظم، وضعیت ظاهری ورودی مدرسه و فضای پیرامونی آن بهبود یابد.
مدیرکل اوقاف و امور خیریه استان اصفهان نیز با اشاره به وضعیت مقبره تاریخی «بابا بودلا» در بازارچه حسنآباد گفت: این مکان در فهرست بقاع متبرکه و سامانه موقوفات سازمان اوقاف ثبت نشده و از ۷۱۵ بقعه متبرکه ثبت شده استان محسوب نمیشود.
محمدرضا ترحمی در گفتوگو با ایرنا افزود: در استان اصفهان گزارش و مستنداتی درباره حدود ۴۰ بقعه و آرامگاه موسوم به «باباها» تهیه شده اما بسیاری از این مکانها از جمله بابا بودلا در سامانه بقاع متبرکه اوقاف ثبت نشدهاند و به همین دلیل درباره متولی نگهداری آنها ابهامهایی وجود دارد.
مدیرکل اوقاف و امور خیریه استان اصفهان با اشاره به وضعیت نامناسب این اثر تاریخی از برنامهریزی برای استفاده بهتر از برخی بناهای تاریخی و موقوفه خبر داد و افزود: سیاست اوقاف، واگذاری بهرهبرداری از این فضاها در قالب قراردادهای بلندمدت و قانونمند به سرمایهگذاران و بهرهبرداران واجد شرایط است تا ضمن حفظ هویت تاریخی بناها، زمینه احیا و استفاده مناسب از آنها نیز فراهم شود.
ترحمی درباره تأمین اعتبار برای مرمت این بناها تصریح کرد: اوقاف اعتبار دولتی یا وقفنامه اختصاصی برای مرمت مقبره بابا بودلا در اختیار ندارد اما تلاش میشود با استفاده از ظرفیت مشارکت بخش خصوصی، تهاتر و انعقاد قرارداد با سرمایهگذاران، منابع لازم برای مرمت و احیای اینگونه بناها تأمین شود.
[«بابا بودلا» و «الماسیه»، ویترین ناخوشایند ۲ اثر تاریخی مقابل چشم گردشگران]
منظر مقبره بابا بودلا از بازارچه حسن آباد
وی خاطرنشان کرد: تجربه مشارکت سرمایهگذاران در مرمت برخی بناهای تاریخی استان، از جمله کاروانسرای مهیار، نشان داد که میتوان بدون اتکا به اعتبارات دولتی و از طریق قراردادهای مشارکتی، زمینه احیا و بهرهبرداری از آثار تاریخی را فراهم کرد.
ترحمی افزود: موضوع ساماندهی مقبره بابا بودلا و فضای پیرامونی آن بررسی خواهد شد و هماهنگیهای لازم برای پاکسازی و رسیدگی به وضعیت محیط اطراف این بنا انجام میشود.
ایرنا وضعیت این ۲ اثر تاریخی را رصد میکند و اخبار رسیدگی یا بیتوجهی ادامه دار نهادهای متولی در دل یکی از مهمترین بازارچههای تاریخی اصفهان را منتشر خواهد کرد.
بازارچه حسن آباد حدود ۲۰ اثر تاریخی از جمله امامزاده احمد و سقاخانه مجاور آن، خانه مشروطه، زورخانه حسن آباد، مسجد ساروتقی، مدرسه علمیه نجفیه، مجموعهای از ساباطهای منتهی به بازارچه (کوچههای مسقف)مدرسه الماسیه و مقبره بابا بودلا و مقبره بابا شیر را در خود جای داده که قدمت عمده آنها به دوره صفوی بازمیگردد.
بازارچه حسنآباد یکی از قدیمیترین بازارهای مسقف شهر اصفهان است که گفته میشود در قرن هشتم هجری، دروازه جنوبی اصفهان بود؛ از بخشهای کهن این بازار، چهار سوقی بلند با نام چهارسو نقاشی باقی مانده که البته از بخش پیوسته بازارچه بهواسطه توسعه خیابان و منازل مسکونی، جدا مانده و دارای گنبدی رفیع با ارتفاع ۱۲ متر و تزیینات «معقلی» به رنگ قرمز و خاکستری است.
این بازارچه تا میدان نقش جهان و دقیقتر تا گوشه جنوب شرقی آن امتداد دارد و دارای سراها و حجرههایی است که بیشتر آنها به عرضه صنایع دستی میپردازند. کاروانسرای «رحیمه خاتون» در این بازارچه از مکانهایی است که بهطور ویژه هنرمندان صنایع دستی در آن به خلق آثار و دستساختههای گوناگون می پردازند.
Save